Met de juiste kennis en eenvoudige zuiveringstechnieken kunnen nutriënten efficiënt uit spuistromen worden verwijderd, zonder nood aan dure of complexe installaties.

Onze grondloze teelten blijven evolueren en dat geldt ook voor de regelgeving errond. Wie zelf zijn mestbankaangifte heeft ingevuld, zal gemerkt hebben dat daar enkele zaken gewijzigd zijn. Dit komt omdat spuistroom voor glastuinbouw en de first flush regelgeving voor grondloze teelten in open lucht twee thema’s zijn die recent meer onder de aandacht van VLM gekomen zijn door frequentere lozingen. Dit artikel zet enkele belangrijke aandachtspunten op een rij en toont hoe je zelf eenvoudig spuistroom of first flush water kan zuiveren.

 

Regelgeving in de glastuinbouw

In de glastuinbouw wordt gesproken over spuistroom. Dit is drainwater dat niet langer als voedingswater kan worden hergebruikt binnen het teeltsysteem en dat daarom uit het watercircuit moet worden verwijderd.

Volgens het Mestdecreet moeten glastuinbouwbedrijven met teelten onder permanente overkapping waar voedingswater wordt gegeven over een opslagcapaciteit voor 6 maanden spuistroomproductie beschikken. Als er niet gerecirculeerd wordt, komt dit neer op 270 m³/ha glas voor boomkwekerij en azalea. Bij de mestbankaangifte moet je de productie én opslag van deze spuistroom registreren.

Deze spuistroom mag worden gebruikt als meststof op akkers of weilanden, maar valt binnen de mestwetgeving onder de categorie ‘andere meststoffen – meststof type 3’. Dat betekent dat spuistroom mag toegepast worden op akkers of weilanden binnen het kader van de uitrijregeling. Lozing in riolering, oppervlaktewater of grondwater is verboden, tenzij dit expliciet is opgenomen in de milieuvergunning én mits naleving van lozingsvoorwaarden.

Door deze beperkingen is spuistroom in feite minder interessant als meststof dan andere bronnen.

 

Regelgeving bij openluchtteelt op containervelden

Containervelden moeten voorzien worden van een opvangput met een minimaal volume van 10 m³/ha containerveld en een first flush opvangcapaciteit van 100 m³/ha. Hierin dient het eerste afstromende water van een hevige bui bij intense neerslag en tijdens de rest van het jaar het drainwater van de containervelden opgevangen te kunnen worden.

Als de voorput of first flush opslag toch overloopt door intense neerslag, is dit toegestaan naar een infiltratieveld en met een lozingsvergunning.

 

Zuiveren als economisch alternatief

In bepaalde situaties is het economisch voordeliger om spuistroom te zuiveren van fosfaat en nitraat in plaats van het uit te rijden op grasland. Ook een lozingsvergunning zal eenvoudiger te verkrijgen zijn als het first flush water nutriëntenarm is.

Het goede nieuws is dat je dit zelf kan bereiken met relatief eenvoudige technieken. Bovendien zijn deze filters sinds juni 2023 voor 75% terugbetaald in het kader van de VLIF-landbouwsubsidies voor duurzame waterzuivering.

Binnen het demonstratieproject ‘Zuiveringstechnieken voor spuistroom in de glastuinbouw’ demonstreren Viaverda en Inagro met steun van de Vlaamse overheid en de Europese Unie niet enkel eenvoudige filtersystemen, maar werden ook informatiefiches en zelfbouw-handleidingen gemaakt.

De filters die beschouwd worden zijn:

• Moving Bed Biofilm Reactor (MBBR)
• Fosforfilter
• Rietveld
• 3-in-1 filter voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen

 

Nitraatverwijdering

Een Moving Bed Biofilm Reactor, kortweg MBBR, kan ingezet worden voor het verwijderen van nitraten uit water via biologische denitrificatie.

De zuiveringstechniek is gebaseerd op bewegende dragers waarop een biofilm van denitrificerende bacteriën groeit. Onder zuurstofloze omstandigheden zetten de denitrificerende bacteriën het nitraat om in onschadelijk stikstofgas. Dit gebeurt in aanwezigheid van een geschikte elektronendonor, een op glycerol gebaseerde koolstofbron. Deze koolstofbron wordt met een doseerpomp toegediend aan de MBBR.

Een Moving Bed Biofilm Reactor, kortweg MBBR, kan ingezet worden voor het verwijderen van nitraten uit water via biologische denitrificatie.

 

Nitraat uit de spuistroom van serres en containervelden kan ook verwijderd worden met behulp van een tweetrapsrietveld. Ammonium wordt verwijderd door nitrificatie via bacteriën in een percolatierietveld en nitraat wordt verwijderd door denitrificatie tot stikstofgas in een wortelzonerietveld. De zuivering gebeurt via plantenwortels, bacteriën en filtratie doorheen de zandlagen.

Nitraat uit de spuistroom van serres en containervelden kan ook verwijderd worden met behulp van een rietveld.

 

Fosforverwijdering

Een fosforfilter is een technisch eenvoudige filter voor fosfaatcaptatie uit spuistroom. De fosforfilter kan gebruikt worden als het afvalwater te veel fosfaat bevat, zoals kan voorkomen bij calamiteiten in serreteelten.

De fosforfilter is gevuld met ijzerkorrels met een zandkern (= ICS of Iron Coated Sand), een bijproduct van drinkwaterproductie. Het water stroomt door de P-filter waarbij de aanwezige fosfor wordt gebonden aan de ICS-korrels. Het water, gedeeltelijk ontdaan van het fosfaat, kan dan gespuid worden. 

De fosforfilter is gevuld met ijzerkorrels met een zandkern (= ICS of Iron Coated Sand), een bijproduct van drinkwaterproductie.

 

Combinatiesystemen

Om beide nutriënten te elimineren kan de fosforfilter gekoppeld worden aan het nitraatverwijderingssysteem. Het zou ook mogelijk moeten zijn om hieraan een eenvoudige verwijdering van gewasbeschermingsmiddelen door middel van een biofilter te koppelen. De dimensionering hiervan wordt later in het project nog bekeken en gedemonstreerd.

 

	Conclusie Met de juiste kennis en eenvoudige zuiveringstechnieken kunnen nutriënten efficiënt verwijderd worden uit spuistroom, zonder hoge kosten of complexe installaties. De beschikbare handleidingen en demonstraties bieden een laagdrempelige manier om zelf aan de slag te gaan. Raadplegen van de fiches of handleidingen kan via de website van Viaverda. Heb je interesse om deel te nemen aan een bouwworkshop voor deze eenvoudige filters, neem dan zeker contact op.

 

Meer info

Ilse Delcour

 

Dit artikel kadert in het project 'Demonstratie van zuiveringstechnieken voor spuistroom in de glastuinbouw'.