Het Interreg Noordwest-Europa project ‘HydroSoilWise: optimalisatie van watermanagement en bodemgezondheid voor een klimaatvriendelijke omgeving’ brengt verschillende technieken samen die gericht zijn op BOS-opbouw, erosiereductie en optimalisatie van de watergebruiksefficiëntie. Die kennis wordt gebundeld in een gebruiksvriendelijke online toolbox voor landbouwers, die gelanceerd zal worden in het najaar van 2026.

Irrigatieperceel Tilia cordata.

Kennis gebundeld in enquêterapport en kennisdatabank

Om de toolbox te ontwikkelen, werden zowel een literatuuronderzoek als een enquête onder land- en tuinbouwers uitgevoerd. Het doel was om informatie te verzamelen over mogelijke technieken en maatregelen die de uitdagingen van BOS-opbouw, erosiereductie en optimalisatie van watergebruiksefficiëntie aanpakken, resulterend in een combinatie van op onderzoek gebaseerde kennis en praktijkervaringen. 

Enquêterapport

De enquête heeft geholpen om in kaart te brengen welke praktijken rond bodem- en waterbeheer en erosiebestrijding worden toegepast en wat de kennis van land- en tuinbouwers hierover is. Uit deze enquête kwamen ook knelpunten bij de toepassing van de technieken naar voor. De resultaten van de enquête werden samengevat in een rapport dat hier terug te vinden is.

Enkele opvallende bevindingen:

• 64% van de ondervraagde land- en tuinbouwers past al verschillende praktijken toe om het BOS-gehalte te verbeteren, waarbij vruchtwisseling, het gebruik van organische mest en bodembedekkers het meest worden toegepast. Praktijken zoals het bedekken van de bodem met mulch en het toedienen van bodemverbeteraars worden minder vaak toegepast. 
• De meerderheid van de ondervraagde land- en tuinbouwers gaf aan waterbesparende maatregelen op hun bedrijf toe te passen, variërend van basispraktijken tot effectieve strategieën, waarvan 38% onder hen de behoefte aan begeleiding en informatie over praktijken voor efficiënt watergebruik in het veld uitte.  
• De belangrijkste belemmeringen voor de toepassing van erosiebestrijdingsmaatregelen zijn onvoorspelbare weersomstandigheden (20%), regelgeving en beleidsbeperkingen, en de hoge kosten van de toepassing (14%).
• Technieken voor BOS-opbouw worden vaker toegepast dan technieken voor een efficiënt watergebruik en erosiebestrijding. De telers geven aan deze laatste minder toe te passen door volgende drempels: hogere investeringskosten, grotere technologische complexiteit, minder kennis en regelgevende beperkingen.

Kennisdatabank

Er werd ook een database ontwikkeld met geraadpleegde literatuur, waarbij per wetenschappelijk artikel telkens een korte samenvatting werd gemaakt met gewastype, bodemtype en de waargenomen effecten van de technieken op opbrengst, plant- en bodemkwaliteit. Deze database vormt de basis voor de technische datasheets van de toolbox.

Resultaten van het eerste proefjaar

Naast het bundelen van kennis uit literatuuronderzoek en praktijkervaring worden er in het HydroSoilWise-project ook praktijkproeven uitgevoerd om de technische datasheets van de toolbox aan te vullen met actuele praktijkgegevens. Zo onderzocht Viaverda tijdens het groeiseizoen van 2025 biostimulanten, bodemverbeteraars en wetting agents in bosgoed, en werden in de laanbomenteelt verschillende onkruidbestrijdingstechnieken en irrigatiemethoden geëvalueerd.

Biostimulanten, bodemverbeteraars en wetting agents in bosgoed

Biostimulanten, bodemverbeteraars en wetting agents werden gescreend op hun vermogen om droogtestress bij niet-geïrrigeerd bosplantsoen (Acer pseudoplatanus) te verminderen. Dankzij het droge groeiseizoen van 2025 kon deze screening onder uitdagende omstandigheden plaatsvinden. Hoewel de meeste producten geen uiteindelijke groeiverbetering opleverden ten opzichte van de controlebehandeling, resulteerden enkele producten in minder uitval in combinatie met een betere weggroei. Deze producten worden de komende jaren verder getest om na te gaan of deze effecten zich ook in de komende seizoenen herhalen.

Onkruidbestrijdingsmaatregelen in laanbomen

Verschillende onkruidbeheersingsstrategieën werden geëvalueerd op hun effect op bodemvocht en op de groei van Quercus robur. Na één groeiseizoen werden geen significante effecten op de groei waargenomen. Tussenzaai met gras zorgde voor concurrentie om bodemvocht, terwijl mechanische onkruidbestrijding het bodemvocht in de bovenste bodemlaag sterk deed dalen net na bewerking.

Figuur 1: Effect van onkruidbestrijdingsmaatregelen op het bodemvochtgehalte in Quercus robur.

Vergelijking van verschillende irrigatietechnieken in laanbomen

Gedurende vier groeiseizoenen worden de effecten van vijf irrigatietechnieken op het bodemvocht en de groei van laanbomen (Tilia cordata) onderzocht: (1) geen irrigatie, (2) irrigatie met druppelslang op de grond, (3) irrigatie met druppelslang in de grond (-20 cm), (4) irrigatie met druppelslang op 1 m hoogte, (5) irrigatie met T-tape aangesloten op een IBC-container of ‘kuubvat’ (wekelijkse gift aan hogere dosis in plaats van kleine dagelijkse gift). Resultaten van het eerste groeiseizoen toonden aan dat bij irrigatie met de druppelslang onder de grond een deel van het water wegspoelde naar diepere bodemlagen, waardoor de waterbeschikbaarheid voor de bomen afnam. Wekelijkse irrigatie met de T-tape veroorzaakte sterke schommelingen in het bodemvocht, met scherpe pieken na de irrigatietoediening gevolgd door snelle dalingen. Dit resulteerde in een tragere lengtegroei vergeleken met de lengtegroei die werd waargenomen bij kleinere dagelijkse giften.

Figuur 2: Lengtegroei van Tilia cordata in het eerste groeiseizoen onder verschillende irrigatiebehandelingen.

Meer info

Isolde De Beule
Paulien De Clercq

Dit artikel kadert in het project 'HydroSoilWise: optimalisatie van watermanagement en bodemgezondheid voor een klimaatvriendelijke omgeving’.